Қазақстандағы «үш тілділік», енді пайда болған «төрт тілділік», тіпті, бара-бара көпұлтты мемлекетіміз «көптілділікке көшеді» десе де, қазақ таңғалмайтын болған. Өз тілінен мақұрым қазақ өзге тілді үйренуден алдына жан салған ба? Адамның қандай адам болмағы оның қай тілде сөйлеп, қай тілді тұтынуымен бірге қалыптасады! Егер менен біреу: «Сен үшін дүниедегі ең ауыр қорлық не?» — деп сұраса, өзіңнің Тәуелсіз деп аталатын […]

Мен ҚР Білім және ғылым министрлігінің білім беру саласында жүргізіп жатқан сансыз, сапасыз реформаларының бірі төңірегінде ой қозғамақпын. Сансыз дейтін себебім: еліміз егемендік алған кезден бастап білім беру саласында неше түрлі бастамалар көтеріліп, аяқсыз, нәтижесіз қалып жатқаны жалпы халыққа беймәлім болғанымен, педагогтар қауымына белгілі. Сөзім дәлелді болу үшін «жалынды» бастамалардың бір-екеуін ғана атап өтейін. 1. 1990 жылдан бері қолға алынып, […]

«Қазтесттен» көбі құлады… — Елімізде мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру бағытында қыруар жұмыс атқарылып жатқанымен, ресми тілдің ықпалы әлі күнге дейін бәсеңдемей отыр, — дейді Батыс Қазақстан облыстық тілдерді дамыту басқармасының бас маманы Гүлнар Әлжанова әңгімесін әріден бастап. — Өз ана тіліне үрке қараған қандастарымды көргенде, ұяттан жерге кіріп кете жаздаймын. Өкінішке орай, ондайлардың көбі мемлекеттік қызметте. Мемлекеттік тілді білмейтін адамдардың […]

Бүгінгі таңда еліміздің білім беру жүйесінде оқыту үрдісін тың жаңалықтарға негізделген жаңа мазмұнмен қамтамасыз ету міндеті тұр. Соның бірі – қоғамдық-саяси өмірге белсенді араласуға қабілетті, өзіндік пікірін ауызша және жазба түрде тиянақты, анық, жүйелі жеткізе алатын жеке тұлғаны қалыптастыру. Қазақстан Республикасының президенті Н.Назарбаевтың «Қазақстан 2050» Стратегиясы — құрылған мемлекеттің жаңа саяси беталысы» жолдауында, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президентінің «Болашағы біртұтас ұлт» […]

Кеңес кезінде «ана сөздер орыс  тілінде жазылыпты» деп қынжылатын еді, қазір  Алматы қаласының көшелерінің барлығында екі  тілде жазылған жарнамалар қаптап кетті, тіпті кейбірі тек қана орыс және ағылшын тілінде. «Қазақ тілін үйреніп, үйретіп жатырмыз» деп жалған айтудың керегі не? Ұлттық тілімізді үйрену үшін қаншама ақшаны далаға шашамыз? Ұят өзі. Бір затты сатып алу үшін дүкендерге кіріп қалсаң, орыс тілін әрең […]

Дариға Назарбаеваның қытай тілін үйрену жөніндегі сөзінен кейін біздің зиялы қауым қарсылық танытып, шулап қоя берді. Негізі, қытай тілін білген дұрыс деген пікірді алғаш рет «Елім, саған айтам, елбасы, сен де тыңда» атты кітапта Шерхан Мұртазаның 1996 жылы жазылған мақаласынан оқып едім. Бірақ оған ешкім қарсылық танытқан жоқ. Сонда қалай, біздің халық сөзге емес, сөзді кім айтқанына қарап ой түйе […]

Атырау облысы   әкімінің ішкі саясат және әлеуметтік салаға жауапты орынбасары Шыңғыс Мұқанның қазақ тіліне қатысты жазған пікірі  оқырмандар арасында  кеңінен талқыланып, біраз сөз  болды. Әрине, бұл пікірді біріміз қолдадық,  біріміз  орынсыз жазылғанын алға тартып,  сынға алдық. Мәселен, Ш.Мұқанның: “Instagram”, “Facebook” сияқты желілерде жүз мың, жүз елу мың жазылушылары бар жұлдыздар қазақша жазады. Бірақ қате-қате. Орфографиялық, грамматикалық қате өріп жүреді. […]

Қытайдан келген бір таныс жігіт маған былай сыр айтты: «Астанадағы «Мицубиси» орталығынан жаңа машина сатып алғанмын. Үш жылға кепілдігі бар. Сол себепті ақау шығып жатса, өздеріне көрсетіп тұрамын. Айтқым келгені: сонда жұмыс жасайтын түрі «мен қазақпын» деп тұрған азаматтардан қатты шошимын. Түрлерінде қан-сөл жоқ-ау, қан-сөл жоқ. Көздеріндегі жалын өшіп қалған. Ұлттық болмыстан жұрдай. Бейне робот секілді. Қазақша тіл қатсаң, жүздерін […]

Қазақта «ақ түйенің қарны жарылған күн» деген ұлан-асыр қуанышты суреттейтін теңеу сөздің мәні бүгінде өз мәнінен айырылып бара жатқандай. Біз осы ұғымды анаған да, мынаған да қолдана беретін болдық. Тіпті, шын мәнінде, қорланатын дүниеге қуанатын жағдайға дейін жеттік… Яғни қазірде шенеуніктер қазақша сөйлесе, малақайымызды аспанға атып, «ақ түйенің қарны жарылғандай» сүйінші сұрасып жүгіретін болыппыз. Құдай-ау, шенеуніктер қазақша сөйлеуге болмайды деген […]

Бірде өзге ұлт өкілі менен өз тіліндегі бірнеше сөздердің ана тіліміздегі аудармасын сұрады. Мен де қарап тұрайын ба, тізбелеп, тіпті тіліміздің байлығымен мақтану үшін қосымша баламаларымен, синонимдермен де байыта айттым. Алайда сұхбаттасымның айтқан бір сөзінен сол сәтте-ақ ұнжырғам түсіп кетті. Мәселен, оның менен сұраған аудармаларының арасында «мәшине», «үстел», «кәмпит», «кірпіш», «тауар», «зауыт» секілді сөздер болатын. Орыс тілін жетік білетін сол […]